Forum Kavramı Üzerine

[Gri]

Forum Kavramı Üzerine
Türk Dil Kurumu'nun hazırladığı büyük sözlüğe bir bakalım isterseniz, orada tanım aynen şu şekilde:

forum is. (fo'rum) Lat. Forum 1. tar. Eski Romalılar zamanında, Roma'da ve diğer şehirlerde kamu işlerini konuşmak için halkın toplandığı alan. 2. Dinleyici durumunda olanların da söz alabildikleri belli bir konu üzerinde düzenlenmiş toplantı. 3. Bazı sorunların görüşülerek karara bağlandığı genel toplantı. 4. mec. Tartışma alanı: Basın, uygar toplumların forumudur.

Bilgisayar dünyasında kullanılan anlama uyan tanım en sonuncusu, bu konuda incelemek istediğim forum türü de şu an üzerinde yazı yazdığım tür. İdeal forum nasıl olmalı? Kuralları nasıl olmalı? Nasıl ve kimler tarafından yönetilmeli? Nasıl hazırlanmalı? Bu tür sorulara yanıt bulmaya çalışacağım. (ve elbette fikirlerinizi bekleyeceğim)

İdeal Forum Nasıl Olmalı?

Internet ortamında bulunan sitelerde giriş yapıp (login) yazılar yazdığımız her forum aslında birer münazara ortamıdır. (münazara: bir konu üzerinde belli kurallara uyularak düzenlenen tartışma) Karşılıklı olarak görüşüp fikirlerin paylaşımı mümkün olmadığından ortaya atılacak fikir konu açılması şeklinde sunulur. (open thread) Açılan konuya alt alta gelecek şekilde bir çok yanıt verilir ve bu şekilde karşıt görüşlerin aynı ortamda yaşam bulması sağlanır. Açılacak konuların çeşitliliği kolay sınırlabilecek bir yelpaze değildir, örümceklerin yaşam döngülerinden termal kaplıcalara kadar çok geniş bir alanda açılabilir, getirilebilecek sınırlamalar ancak forum kuralları ile çizilen sınırların dışına çıkıldığında mümkündür. Örneğin "britney spears'ın en çok neresini beğeniyorsunuz?" türünde bir konu gelebilecek yanıtlar düşünüldüğünde topluluğa açık bir tartışma olmaktan çıkacaktır. Bir çok forumu "ideal" olmaktan uzaklaştıran başka bir nokta ise görsellik olmamasından dolayı (yani yüzyüze olmaması) hakaret niteliğine varabilecek sözcüklerin kolaylıkla sarfedilebilecek olmasıdır. Forumun ana karakteristiği fikirlerin paylaşımı olduğu için ve herkes aynı şekilde düşünmeyeceği için ortaya atılabilecek karşıt fikirler (örneğin dinsel içerikli bir konu) arasında olabilecek sürtüşmeler zıtlaşmalara hatta kavgalara dönüşecektir. Bu kaçınılmazdır. Hele hele toplumsal sabrı az olan bir ülkede yaşadığımızı düşünürsek yüzlerce forumda her gün çıkan kavgalar gerçekten fikir paylaşımından yana olan insanları da uzaklaştıracaktır. Kaynağı ise empati uygulaması eksikliğidir, kendimizi karşımızdakinin yerine koyma yetisindeki zaafımızdır.

Forumlar sadece ciddi tartışmaların ve fikir paylaşımlarının yapıldığı yerler olmamalıdır. Yeri geldiğinde mizahi öğeler de katılmalıdır. (bu şahsi fikrim)

Kuralları Nasıl Olmalı?

Nasıl ki münazara dediğimiz tartışma türünde bir takım kurallara uymak zorunda kalıyorsak (örneğin konuşan kişinin sözünü kesmeniz pek hoş karşılanmaz) yazılı bir münazara şekli olan forum ortamında da bir takım kurallara uyulması gerekir. Peki bu kurallar nasıl olmalı? Tartışmaya açık olmamalı ilk olarak, esnetilebilecek türden olmamalı. Örneğin "yapılamaz" ile "yapılması uygun olmaz" arasında büyük fark vardır, ilk ifadede kesin ve katı şekilde önü kesilmiştir bahsi geçen eylemin ve yapılması durumunda yaptırım uygulanacağı açıkça ifade edilmiştir, ikinci ifadede ise yapılması durumunda yaptırım uygulanabileceği belirtilmiş olmakla beraber yapıldığı anda oluşabilecek keyfi bir durum sonucu yaptırıma "gidilmeyeceği" sonucu da çıkmaktadır. (göz yummacılık) Forum üyelerini koruyucu nitelikte olmalı, lamer* tabir edilebilecek insanların saldırılarına karşı ceza verici ve zarar görenleri koruyucu olmalı. (aslında en başından bu tür durumlara karşı tedbir, en doğrusudur.) Tartışmaların kavgaya dönüşmesini önleyebilecek nitelikte olmalı. (konu kapatabilme durumu) Topluluğun hassasiyet gösterebileceği kurum/kuruluş veya örgütlenmeleri koruyucu olmalı. Örneğin "bütün polislerin ****a koyayım" türünde bir konunun açılmasına karşı yaptırımcı olmalı.

Eklenebilecek maddeler olmakla beraber kanımca temel gereklilikler bunlar forum kuralları hazırlanırken.

Nasıl ve Kimler Tarafından Yönetilmeli?

Münazaralarda en az bir kişi tarafından yapılan oturum yöneticiliği forumlarda sayıları zorunlu olarak birden fazla olacak yöneticiler (administrator) ve düzenleyiciler (moderator) tarafından yapılmaktadır. Yetkili kılınan kişiler yetkili kılınmalarına kadar geçen süre içerisinde diğer yönetici ve düzenleyiciler tarafından izlenir ve tartışmalarda gösterdikleri tavırlar ve forumda bulundukları süreler (forumda günlük ortalama beş dakika vakit geçiren biri elbette tercih edilmeyecektir) de gözönüne alınarak o görevlere seçilirler. Dikkat etmeleri gereken temel noktalar tartışmalar sırasında konunun saptırılmaması, üyelerin birbirlerine olan yaklaşımlarında aşırıya kaçmamaları, forum kurallarını ihlallerin önlenmesi gibi noktalar olmalıdır. Forum kurallarının ihlali durumunda kuralların da desteklediği ölçüde üyelikten uzaklaştırma (atma) yöntemine başvurulmalı, başka bir takma adla (nickname) kayıt olunduğunun farkına varılması halinde aynı ceza tekrar uygulanmalıdır forum ekibi tarafından. Ekipteki insanların olabildiğince sabırlı olması ve düzenin bozulmaması için son ana kadar ceza yoluna gitmemeleri de bir başka gereklilik. Ancak bugüne kadar yerli ve yabancı bir çok sitede gördüklerimden yola çıkarak söyleyebileceğim "ceza" yönteminin (ki foruma yazı yazabilme kabiliyetinin elinden alınması, atma, ban) "uyarı" yönteminden her zaman için daha yararlı ve etkili olduğu. Uyarı ancak uzaklaştırmaya giden yolun başında alınabilecek bir önlem çünkü kimi zaman (nadiren) kişi uyarıyı dikkate alarak tavrını değiştirebiliyor. Geri kalan durumlarda ise kişi zaten fikrini kanıtlayabilme uğruna forumdan uzaklaştırılmayı dahi göze alabildiğinden (gözü dönmüş halde olma durumu) uyarı yetersiz ve işlevsiz kalıyor. Forum ekibinin sahip olması gereken en önemli özelliklerden biri de adil olmaları. Kendilerini üyelere eş/dost/akraba ayrımı yapmadan aynı mesafade tutmaları ve o şekilde davranmaları.

Forumlarda forum ekiplerinin yaptıkları işe aslında biraz da "forum polisliği" diyebiliriz. Art niyetli kullanıcılar ekipten insanların yazı verdikleri konularda daha dikkatli olmaya çalışacaklarından (ki bu yapmacık bir tavır) forum ekibinden belli bir kısmın üye adlarının altında görev etiketlerini taşımadan görev yapması (normal üyeler gibi) sağlıklı olacaktır. Kendilerini fazla belli etmemeye özen göstermeleri de ayrı bir noktadır. (tabi bu benim fikrim, uygulamayı üyesi bulunduğum projede yaşama geçirmeyi düşünüyorum)

Nasıl Hazırlanmalı?

Forum hazırlanırken, yani kodlar yazılırken forum ekibinin karşısındaki en büyük sorun "tasarım"'dır. İdeal tasarım sayfaları arasında kolayca gezilebilen, insanın başında otururken sıkılmayacağı bir forum hazırlamaktır en basit anlatımıyla. Varsayılan (default) yazı tipi okunaklı olmalı, arka ve ön plan renkleri mümkün olduğu kadar rahatlatıcı renklerden seçilmeli, (örneğin siyah arkaplanlı bir forumda kaç saat geçirirsiniz?) linkler kolay ulaşılabilecek yerlerde olmalı, (en az sayıda tıklamayla en fazla alana ulaşım anahtar) mesaj gönderme arayüzü (interface) olabildiğince kolay anlaşılabilir ve kullanışlı olmalı, üye kaydı yapılırken fazla detay istenmemeli, sadece gerekli detayların üzerinde durulmalı. (sabıka kaydı isteyen bir foruma üye olur muydunuz?)

Önceki maddelerde söylediğim gibi, şu an aklıma gelen noktalar bunlar, daha çok temel noktalara değinmeye çalıştım ama mutlaka eklenecek noktalar vardır, bunları da sizden bekliyorum.

[Gri]

Hatırlayan hatırlar, ben bu yazıyı 2002 yazında hazırlamıştım, o zamanki haliyle hala saklamaktayım ve olduğu gibi de aktarıyorum buraya.

Bu tip bir konunun gerçekte açılması gereken yere kanımca.